Resurs dźwigu: co to jest, kto go wyznacza i co po przekroczeniu

Resurs to nie data ważności windy. To granica zużycia, po której eksploatujący musi sprawdzić, czy urządzenie może bezpiecznie pracować dalej. Wyjaśniamy, skąd wziął się ten obowiązek, jak ustalić resurs dźwigu bez danych producenta i co dzieje się po jego przekroczeniu.

Stan prawny na 12 listopada 2026 r.

Co to jest resurs

Żadnego urządzenia nie da się zbudować tak, żeby pracowało bez końca. Liny, koła cierne, prowadnice, elementy konstrukcji nośnej zużywają się z każdą jazdą. Resurs opisuje, ile takiej pracy urządzenie może bezpiecznie wykonać.

Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego dla urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2176) definiuje resurs jako parametry graniczne służące do oceny stanu technicznego. Określa się je na podstawie liczby cykli pracy i obciążenia urządzenia w założonym okresie eksploatacji, z uwzględnieniem rzeczywistych warunków użytkowania (§ 2 pkt 6).

W praktyce producenci podają resurs na trzy sposoby: jako liczbę cykli (jazd), jako czas pracy w godzinach albo po prostu w latach. Dwie rzeczy warto od razu rozdzielić:

• Resurs to nie termin badania UDT. Badanie okresowe dźwigu osobowego odbywa się co roku niezależnie od resursu.
• Resurs to nie koniec życia urządzenia. Po jego osiągnięciu dźwig nie musi zostać wymieniony. Trzeba natomiast ocenić jego stan i zdecydować, co dalej.

Kto odpowiada za resurs

Obowiązek spoczywa na eksploatującym, czyli w budynku mieszkalnym zwykle na spółdzielni, wspólnocie albo zarządcy. Rozporządzenie nakłada na niego dwa zadania:

1. Jeśli resurs urządzenia nie jest znany, eksploatujący określa go na podstawie aktualnej wiedzy technicznej i dobrej praktyki inżynierskiej (§ 7 ust. 5).

2. Jeśli resurs został przekroczony, eksploatujący przeprowadza ocenę stanu technicznego albo zleca jej wykonanie (§ 7 ust. 6).

Wytyczne UDT dodają, że eksploatujący powinien na bieżąco kontrolować stopień wykorzystania resursu. Może zlecić te prace osobie kompetentnej. UDT rozumie przez to osobę lub firmę z doświadczeniem w projektowaniu, budowie albo utrzymaniu ruchu urządzeń, znającą przepisy i normy oraz mającą potrzebny sprzęt. Jako przykłady wymienia rzeczoznawcę, zakład uprawniony do napraw i modernizacji, jednostkę certyfikującą, laboratorium, instytut i konserwatora UTB.

A firma konserwująca? Formalnie resurs nie jest jej obowiązkiem. Wytyczne mówią wprost, że przeglądów konserwacyjnych nie można traktować na równi z ustaleniem resursu ani z oceną stanu technicznego. Jednocześnie zaznaczają, że konserwator może w tym procesie uczestniczyć, na przykład odnotowując wykonane cykle albo motogodziny. W praktyce to serwis zna urządzenie najlepiej i to do niego zarządca przychodzi z pytaniem „co z tym resursem?”.

Jak ustalić resurs dźwigu

Kolejność jest zawsze ta sama.

1. Instrukcja eksploatacji i dokumentacja producenta. Jeśli producent podał resurs i sposób jego kontroli, obowiązuje to, co napisał.

2. Osoba kompetentna. Gdy dokumentacja milczy, potrzebę, zakres i termin oceny stanu technicznego określa osoba kompetentna.

3. Wskazówki UDT. Gdy nie ma ani danych producenta, ani wskazówek osoby kompetentnej, wytyczne UDT podają wartości, którymi można się kierować:

Urządzenie	Wskazówka z wytycznych UDT
Dźwigi do transportu osób lub ładunków, dźwigi towarowe małe	Ocena stanu technicznego po 25 latach eksploatacji
Dźwigi budowlane	160 000 cykli roboczych (według EN 12159)
Urządzenia dla osób z niepełnosprawnościami	50 000 cykli roboczych (według EN 81-40 i EN 81-41)
Schody i chodniki ruchome	Ocena stanu technicznego po 25 latach eksploatacji (według EN 115-2)

UDT udostępnia na swojej stronie przykładowe arkusze do wyznaczania stopnia wykorzystania resursu, osobno dla dźwigu elektrycznego i hydraulicznego. Nie są obowiązkowe. Resurs można wyznaczyć inaczej, o ile metoda opiera się na uznanych normach i specyfikacjach.

Skąd wziąć dane o tym, ile dźwig przepracował

Stopień wykorzystania resursu to proste porównanie: ile urządzenie już przepracowało wobec tego, ile może. Trudność leży w pierwszej liczbie. Źródła są trzy:

• Licznik w sterowaniu. Nowsze sterowania zliczają jazdy albo godziny pracy. To najlepsze źródło.
• Dziennik konserwacji. Konserwujący wpisuje do dziennika wykonane czynności i ich wynik, a jeśli urządzenie ma licznik roboczogodzin lub cykli, także jego stan (§ 9 ust. 1 pkt 5). Wpisy z kolejnych miesięcy tworzą historię pracy urządzenia.
• Odtworzenie. Jeżeli przebieg eksploatacji nie był rejestrowany, eksploatujący odtwarza go na podstawie wiedzy technicznej i dobrej praktyki inżynierskiej (§ 7 ust. 4). Dla windy w bloku oznacza to zwykle szacunek: liczba mieszkań, kondygnacji, lat pracy.

Im słabsze dane, tym ostrożniejszy wynik. Wytyczne UDT każą powiększać oszacowane zużycie o współczynnik niepewności: od 1,0 przy odczycie z licznika do 1,5, gdy o historii urządzenia nic nie wiadomo. Innymi słowy, brak zapisów „postarza” dźwig o połowę.

Warto też pamiętać, że poszczególne mechanizmy mogą osiągnąć swój resurs wcześniej niż całe urządzenie. Wytyczne zalecają, żeby zapisy dotyczyły także ich.

Co po osiągnięciu resursu: ocena stanu technicznego

Gdy resurs został osiągnięty, eksploatujący przeprowadza albo zleca ocenę stanu technicznego. Do lutego 2022 r. UDT nazywał ją przeglądem specjalnym i ta nazwa wciąż krąży w branży. Chodzi o to samo.

Ocena to coś więcej niż przegląd konserwacyjny i coś innego niż badanie UDT. Jej zakres określa producent w dokumentacji, a gdy tego nie zrobił – osoba kompetentna. Według wytycznych powinna objąć wszystko, co wpływa na bezpieczną eksploatację:

• konstrukcję nośną,
• zespoły mechaniczne,
• układy elektryczne,
• układy bezpieczeństwa,
• układy hydrauliczne i pneumatyczne.

W zależności od urządzenia mogą się na nią składać pomiary geometrii, kontrola połączeń, badania nieniszczące, sprawdzenie przekładni i zespołu napędowego, pomiar grubości elementów w miejscach korozji oraz obliczenia.

Wynik oceny bywa różny:

1. Urządzenie może pracować dalej. Osoba kompetentna określa kolejną wartość resursu i ewentualne warunki, np. częstsze czynności konserwacyjne.

2. Potrzebne są naprawy albo modernizacja. Wytyczne nazywają zakres prac wynikający z oceny remontem kapitalnym. Trzeba go wykonać przed dalszą eksploatacją.

W obu przypadkach ustala się nowy resurs. Wytyczne zaznaczają, że nawet po remoncie kapitalnym może on być krótszy niż dla urządzenia fabrycznie nowego.

Na koniec formalność, o której łatwo zapomnieć: po wykonaniu oceny stanu technicznego eksploatujący składa wniosek o badanie doraźne eksploatacyjne (§ 17 ust. 2 pkt 4).

Co pokazać inspektorowi UDT

Przy badaniach okresowych urządzeń już zarejestrowanych dokumentację dotyczącą stopnia wykorzystania resursu oraz rejestracji przebiegu eksploatacji trzeba przedłożyć inspektorowi najpóźniej w chwili przystąpienia do badania. Tak stanowią wytyczne UDT. Dobrze więc mieć w jednym miejscu:

• wyliczenie stopnia wykorzystania resursu (arkusz UDT albo własny),
• dziennik konserwacji z zapisami o pracy urządzenia,
• protokół oceny stanu technicznego, jeśli była wykonana,
• dokumenty z remontu lub modernizacji.

Co z tego wynika dla firmy serwisowej

Resurs to obowiązek zarządcy, ale temat w praktyce trafia do serwisu. Można na niego czekać albo wyjść z nim samemu. Druga droga jest lepsza z trzech powodów.

Unikasz nerwowych sytuacji przed badaniem. Zarządca, który o resursie dowiaduje się od inspektora, dzwoni do serwisu z pretensją. Zarządca uprzedzony pół roku wcześniej ma czas na decyzję i budżet.

Masz dane, których nikt inny nie ma. Historię awarii, wymienione podzespoły, stan lin i napędu. Bez nich ocena stanu technicznego jest zgadywaniem.

To naturalny początek rozmowy o modernizacji. Dźwig, który zbliża się do 25 lat, i tak wymaga decyzji. Lepiej, żeby zarządca podejmował ją z wyceną od firmy, która zna urządzenie.

Od czego zacząć:

1. Zrób listę urządzeń z rokiem budowy i sprawdź, które mają ponad 20 lat.

2. Dla każdego ustal, czy w dokumentacji jest resurs podany przez producenta.

3. Przy konserwacji zapisuj stan licznika jazd lub godzin, jeśli sterowanie go pokazuje.

4. Trzymaj wyliczenia i protokoły przy urządzeniu, a nie w segregatorze u jednej osoby.

5. Uprzedź zarządcę z wyprzedzeniem i zaproponuj, kto wykona ocenę.

Jak pilnować tego w ewidencji

Resursu nie pilnuje się z pamięci. Przy kilkuset urządzeniach potrzebna jest ewidencja, w której dla każdego dźwigu widać dane z tabliczki, historię prac i dokumenty.

W LiftManagerze każde urządzenie ma swoją kartę z danymi technicznymi, historią zadań i zakładką na dokumenty. Wyliczenie resursu czy protokół oceny stanu technicznego można dodać do urządzenia jako plik, a konserwator zobaczy je w telefonie na miejscu. Zobacz, jak działa wiedza o urządzeniach.

Najczęstsze pytania

Źródła

• Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2176): § 2 pkt 6, § 7 ust. 4–6, § 9 ust. 1 pkt 5, § 17 ust. 2 pkt 4.
• Urząd Dozoru Technicznego, Przewodnik dla UTB: „Wytyczne UDT dotyczące eksploatacji urządzeń transportu bliskiego”, wydanie 3 z 9 lutego 2022 r., oraz arkusze obliczeń resursu dla dźwigu elektrycznego i hydraulicznego.

Tagi

• Przepisy
• Resurs
• UDT