Badania UDT dźwigu: okresowe, doraźne i odbiorcze. Terminy i przebieg

Badanie UDT co ile? Dla dźwigu osobowego odpowiedź brzmi „co rok”, ale to tylko jeden z kilku rodzajów badań, które przeprowadza Urząd Dozoru Technicznego. Inaczej wygląda badanie odbiorcze nowego dźwigu, inaczej badanie doraźne po wymianie lin, a jeszcze inaczej badanie po wypadku. Wyjaśniamy, czym różnią się te badania, od czego zależy ich termin, co sprawdza inspektor i co zrobić, gdy w protokole pojawią się zalecenia albo skrócony termin, czyli tak zwany odbiór warunkowy.
Stan prawny na 14 listopada 2026 r.: rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. 2018 poz. 2176), ustawa o dozorze technicznym (Dz.U. 2024 poz. 1194 ze zm.) oraz „Wytyczne UDT dotyczące eksploatacji urządzeń transportu bliskiego” (wyd. 3, 2022) – te ostatnie to wyjaśnienia urzędu, a nie przepis.
Ważne: badanie przeprowadza jednostka dozoru technicznego, a nie serwis
Badania techniczne wykonuje inspektor jednostki dozoru technicznego (§ 12 ust. 1 rozporządzenia) – w większości przypadków UDT; dźwigi na obszarze kolejowym i w portach bada Transportowy Dozór Techniczny (art. 44 ust. 1 ustawy). Konserwator w nich uczestniczy, a eksploatujący zgłasza urządzenie. Przegląd konserwacyjny, który robi serwis, to coś innego – o nim piszemy w tekście Konserwacja dźwigu: co ile, zakres i kto odpowiada.
Rodzaje badań UDT dźwigu
Rozporządzenie Dz.U. 2018 poz. 2176 wymienia w § 12 ust. 1 trzy grupy badań technicznych: odbiorcze, okresowe i doraźne. Badania doraźne dzielą się dalej na eksploatacyjne, kontrolne oraz powypadkowe lub poawaryjne. Każde ma inny powód i inny zakres:
| Badanie | Kiedy | Po co | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Odbiorcze | Po zakończeniu wytwarzania (dla dźwigu – montażu), w gotowości do pracy, przed wydaniem decyzji zezwalającej na eksploatację | Sprawdzenie, czy urządzenie jest zgodne z dokumentacją, poprawnie zamontowane i może być bezpiecznie eksploatowane (przy nowym dźwigu z oceną zgodności – węższy zakres, o tym niżej) | § 12 ust. 1 pkt 1, § 14 |
| Okresowe | W cyklu z załącznika nr 1 do rozporządzenia (dźwig osobowy: co rok) | Sprawdzenie, czy wykonano zalecenia, czy nie powstały uszkodzenia i czy zabezpieczenia działają | § 12 ust. 1 pkt 2, § 16 |
| Doraźne eksploatacyjne | Na wniosek eksploatującego: po wymianie ważnych elementów, naprawie, modernizacji, zmianie miejsca pracy wymagającej demontażu i ponownego montażu albo po ocenie stanu technicznego po przekroczeniu resursu | Sprawdzenie, czy zmiana nie stanowi zagrożenia i czy urządzenie jest zgodne z dokumentacją | § 17 |
| Doraźne kontrolne | W cyklu z załącznika nr 1 dla urządzeń pod dozorem ograniczonym, a także z bieżących potrzeb | Taki sam cel i zakres jak badanie okresowe | § 3 ust. 1 i 3, § 19 |
| Doraźne powypadkowe lub poawaryjne | Po nieszczęśliwym wypadku albo niebezpiecznym uszkodzeniu | Ustalenie stanu technicznego i przyczyn zdarzenia | § 21 |
W branży badanie okresowe często nazywa się po prostu „odbiorem UDT”. Formalnie odbiorcze jest tylko pierwsze badanie, po którym urządzenie dostaje decyzję zezwalającą na eksploatację. Bez tej decyzji urządzenia pod dozorem pełnym lub ograniczonym nie wolno eksploatować (art. 14 ust. 1 ustawy o dozorze technicznym).
Badanie odbiorcze nowego dźwigu z oznakowaniem CE jest węższe. Dla dźwigów i ich elementów bezpieczeństwa, które przeszły ocenę zgodności według odrębnych przepisów i zostały wprowadzone do obrotu, ale nie oddane do użytku, inspektor nie sprawdza wyposażenia i stanu technicznego, sposobu zainstalowania ani nie przeprowadza prób funkcjonowania (§ 14 ust. 4). Zostaje identyfikacja, oznakowanie i dokumenty. Jeden egzemplarz dokumentacji trafia potem do księgi rewizyjnej (§ 15 ust. 1).
Badanie powypadkowe lub poawaryjne UDT przeprowadza po zawiadomieniu, które eksploatujący ma obowiązek wysłać niezwłocznie (art. 19 ust. 1 ustawy, § 21 ust. 2). Zakres ustala inspektor (§ 21 ust. 3).
Badanie UDT co ile i od czego to zależy
Cykl zależy od rodzaju urządzenia i formy dozoru ustalonej w decyzji zezwalającej na eksploatację (art. 14 ust. 4 ustawy). Terminy podaje załącznik nr 1 do rozporządzenia:
| Urządzenie (lp. z załącznika nr 1) | Forma dozoru | Badanie okresowe | Badanie doraźne kontrolne |
|---|---|---|---|
| Dźwigi do transportu osób lub ładunków (lp. 26) | pełny | co rok | – |
| Dźwigi towarowe małe i dźwigi bez prawa wstępu osób do kabiny (lp. 27) | pełny | co 3 lata | – |
| Urządzenia dla osób niepełnosprawnych (lp. 23) | pełny | co 2 lata | – |
| Schody i chodniki ruchome (lp. 24) | pełny | co rok | – |
| Dźwigi budowlane towarowo-osobowe (lp. 28) | pełny | co rok | – |
| Dźwigi budowlane towarowe (lp. 29) | ograniczony | – | co 2 lata |
| Wyciągi towarowe (lp. 17; do 250 kg – zob. niżej) | ograniczony | – | co 2 lata |
Badania okresowe przeprowadza się tylko dla urządzeń pod dozorem pełnym. Przy dozorze ograniczonym rolę cyklicznego badania pełni badanie doraźne kontrolne, z takim samym zakresem jak okresowe (§ 19). Uwaga na nazwy: tzw. windy kuchenne z kabiną w pionowych prowadnicach odpowiadają definicji dźwigu towarowego małego z wytycznych UDT (dozór pełny, co 3 lata). Wyciąg towarowy według tych samych wytycznych ma podstawę ładunkową w pochyłych prowadnicach. Urządzenia o udźwigu do 250 kg włącznie, z wyjątkiem dźwigów i urządzeń do przemieszczania osób – np. taki mały wyciąg – są pod dozorem uproszczonym (lp. 2) i mają tylko badania powypadkowe i poawaryjne (§ 12 ust. 2). Formę dozoru konkretnego urządzenia ustala UDT – przy dozorze pełnym i ograniczonym podaje ją w decyzji zezwalającej na eksploatację.
Cykl z tabeli to jeszcze nie termin konkretnego dźwigu. Termin wyznacza inspektor: podaje go jako miesiąc i rok (§ 22 ust. 1), według wytycznych UDT wpisuje w protokole i wydaje też decyzję z datą jej ważności. Może go skrócić, gdy stan techniczny ma wpływ na bezpieczeństwo (§ 3 ust. 2). Z drugiej strony, jeśli badanie doraźne eksploatacyjne objęło pełny zakres badania okresowego, kolejny termin można za zgodą eksploatującego liczyć od jego daty (§ 22 ust. 3). Według wytycznych UDT na pisemny wniosek eksploatującego badanie doraźne może się też odbyć wcześniej, niż wynika z decyzji – jego zakres UDT ustala wtedy indywidualnie.
Do kiedy dźwig może pracować, sprawdzisz więc w ostatnim protokole i w dacie ważności decyzji UDT – nie licz roku od poprzedniego badania. Jak pilnować tych terminów przy kilkuset urządzeniach, opisujemy w tekście Terminy UDT: jak ich nie przegapić.
Jak przebiega badanie okresowe
Rozporządzenie opisuje osobno cel badania (co inspektor ma stwierdzić) i jego zakres (co konkretnie robi). Celem badania okresowego jest ustalenie, czy (§ 16 ust. 1):
- zrealizowano zalecenia z protokołu poprzedniego badania,
- nie powstały uszkodzenia ani zmiany mające wpływ na bezpieczeństwo,
- urządzenie ma niezbędne urządzenia zabezpieczające i ochronne i czy działają one prawidłowo,
- napisy ostrzegawcze, informacje i instrukcje są czytelne,
- urządzenie wymaga naprawy,
- wykonano pomiary elektryczne z § 6 ust. 1.
Inspektor zaczyna od dokumentów: księgi rewizyjnej, dziennika konserwacji, protokołów pomiarów i zaświadczenia kwalifikacyjnego konserwatora (§ 16 ust. 2 pkt 1). Potem ogląda urządzenie w miejscach dostępnych i przeprowadza próby funkcjonowania. Dla dźwigów osobowych i towarowych, dźwigów towarowych małych, urządzeń dla osób niepełnosprawnych oraz schodów i chodników ruchomych próby wykonuje się bez obciążenia (§ 16 ust. 3).
Przy badaniu doraźnym eksploatacyjnym inspektor sprawdza dodatkowo dokumentację uzupełniającą (§ 4 ust. 3 – m.in. szkic sytuacyjny i schematy zasilania) oraz prawidłowość instalacji zgodnie z instrukcją (§ 17 ust. 4). Po naprawie lub modernizacji punktem odniesienia jest dokumentacja uzgodniona z UDT. Naprawę i modernizację uzgadnia się z UDT przed pracami (§ 11, art. 17 ust. 1 ustawy) – przy tej okazji warto ustalić też zakres badania.
Jak przygotować urządzenie do badania
Urządzenie musi być zmontowane, sprawne technicznie i przygotowane do eksploatacji zgodnie z instrukcją (§ 13 ust. 1). Eksploatujący zapewnia bezpieczne warunki pracy (§ 13 ust. 2) i udział konserwującego (§ 13 ust. 3). Obowiązki rozkładają się tak:
| Kto | Co robi przed badaniem |
|---|---|
| Eksploatujący (zwykle właściciel albo zarządca) | Składa i podpisuje wniosek do oddziału UDT (według wytycznych UDT – on albo osoba upoważniona do zaciągania zobowiązań finansowych w jego imieniu). Zapewnia dostęp do urządzenia i bezpieczne warunki badania |
| Serwis | Sprawdza, czy wykonano zalecenia z poprzedniego protokołu, czy dziennik konserwacji jest kompletny i czy pomiary elektryczne są aktualne. Może przygotować wniosek do podpisu. Rezerwuje konserwatora na dzień badania |
| Konserwator | Jest obecny na badaniu i obsługuje urządzenie przy próbach. Ma przy sobie zaświadczenie kwalifikacyjne |
Dobrą praktyką jest zlecić przygotowanie do badania mniej więcej miesiąc przed terminem: sprawdzić zalecenia, dziennik i pomiary, ustalić dzień z oddziałem UDT i zarezerwować konserwatora. Zostaje wtedy czas na wymianę drobnej części albo uzupełnienie pomiarów. Listę kontrolną przed badaniem i wyjątki, kiedy badanie może się odbyć bez konserwatora, znajdziesz w tekście o terminach UDT, a o tym, jak prowadzić dziennik, w tekście Dziennik konserwacji dźwigu: wzór wpisu.
Odbiór warunkowy: co zrobić z zaleceniami i skróconym terminem
„Odbiór warunkowy” to określenie z praktyki, a nie z przepisów – ani ustawa, ani rozporządzenie go nie używają. Zwykle chodzi o sytuację, w której dźwig może pracować dalej, ale inspektor wpisał do protokołu zalecenia albo skrócił termin kolejnego badania. Według wytycznych UDT wynikiem badania okresowego jest decyzja zezwalająca albo niezezwalająca na eksploatację. Przy decyzji zezwalającej inspektor może wskazać drobne usterki do usunięcia.
| Wynik | Co to oznacza | Co zrobić |
|---|---|---|
| Wynik pozytywny z zaleceniami | Dźwig pracuje. Wykonanie zaleceń inspektor sprawdzi na następnym badaniu (§ 16 ust. 1 pkt 1) | Każde zalecenie zapisz jako zadanie z terminem i osobą. Po wykonaniu – wpis w dzienniku konserwacji |
| Skrócony termin | Kolejne badanie wcześniej, niż wynika z cyklu – skrócenie decyzją UDT (§ 3 ust. 2), przyczyny w protokole według wytycznych UDT | Wpisz nowy termin z protokołu od razu, nie wyliczaj go z cyklu. Usuń przyczynę przed kolejnym badaniem |
| Wynik negatywny | Decyzja niezezwalająca na eksploatację (wytyczne UDT) albo o wstrzymaniu eksploatacji (art. 18 ust. 1–2 ustawy). Dźwig nie może pracować | Naprawa, a potem ponowne badanie – dopuszczenie odbywa się na zasadach z art. 14 ustawy (art. 18 ust. 5) |
Przepisy nie określają terminu wykonania zaleceń ani obowiązku zgłaszania ich wykonania do UDT. Rozporządzenie mówi, że na kolejnym badaniu inspektor sprawdza, czy zalecenia zrealizowano (§ 16 ust. 1 pkt 1). Usunięcie usterki należy do konserwującego, a wykonaną czynność wpisuje on do dziennika konserwacji (§ 9 ust. 1 pkt 4 i 5). Jeśli inspektor wpisał w protokole termin, trzymaj się go. Według wytycznych UDT drobne usterki wskazane przez inspektora należy usunąć jak najszybciej – nie czekaj z nimi do kolejnego badania.
Przykład. Inspektor zalecił uzupełnić nieczytelną tabliczkę w kabinie i naprawić oświetlenie szybu. Biuro zakłada dwa zadania z terminem, konserwator po wykonaniu robi wpis w dzienniku, a zarządca dostaje krótką informację. Na następnym badaniu inspektor widzi, kiedy i kto to zrobił.
Przy realizacji zaleceń zwróć uwagę na dwie granice. Konserwator może sam wymienić element na identyczny, o tych samych parametrach (§ 9 ust. 2). Wyjątek to elementy z § 17 ust. 2 pkt 1 – w dźwigu m.in. cięgna nośne (liny), zespół napędowy działający na zasadzie sprzężenia ciernego (napęd cierny) lub elementy takiego zespołu, mechanizm podnoszenia oraz urządzenia zabezpieczające, np. ogranicznik prędkości, chwytacze (urządzenia chwytne) czy system ryglowania drzwi przystankowych. Po ich wymianie potrzebne jest badanie doraźne eksploatacyjne. Naprawę lub modernizację uzgadnia się z UDT przed rozpoczęciem prac (§ 11).
Po wyniku negatywnym poinformuj klienta na piśmie, że dźwig nie może pracować, co zalecił inspektor i co serwis proponuje zrobić, z wyceną prac. O konsekwencjach eksploatacji bez ważnej decyzji piszemy w tekście Terminy UDT.
Badania UDT w LiftManagerze
LiftManager to program dla firm serwisujących dźwigi. Badania UDT prowadzi się w nim w module Odbiory Techniczne. Każde urządzenie ma okres odbioru technicznego (w miesiącach albo w dniach), który ustawiasz przy dodawaniu urządzenia, i zawsze jeden aktywny odbiór. Wygląda to tak:
1. Odbiór przechodzi przez statusy Oczekuje, Umówione badanie, W trakcie badania i Zakończone. Na liście widać termin, serwisanta i urządzenie.
2. W zakładce Przygotowania biuro zleca serwisantowi przygotowanie urządzenia do badania, z opisem, priorytetem i terminem.
3. Po badaniu biuro w panelu albo konserwator w aplikacji akceptuje odbiór i wpisuje inspektora. System proponuje datę kolejnego odbioru według okresu urządzenia. To tylko propozycja: wiążący jest termin wyznaczony przez inspektora w protokole z badania (miesiąc i rok). Gdy inspektor skrócił termin, zaznaczasz ręczny wybór daty i wybierasz dzień w miesiącu podanym w protokole. Zalecenia możesz opisać w polu Dodatkowe uwagi.
4. Po akceptacji kolejny odbiór tworzy się sam i trafia do kalendarza.
Szczegóły z filmami są w instrukcjach Odbiory techniczne UDT i Dodaj urządzenie i zaplanuj terminy. Pomiary elektryczne, które inspektor sprawdza na badaniu, mają w programie własny cykl – opisuje go instrukcja Pomiary elektryczne. Zalecenia, które wymagają wyjazdu, możesz założyć jako osobne zgłoszenia dla urządzenia (Przyjmij pierwsze zgłoszenie).
Najczęstsze pytania
Co ile jest badanie UDT dźwigu osobowego?
Co rok – dźwigi do transportu osób lub ładunków są pod dozorem pełnym z badaniem okresowym co rok (załącznik nr 1, lp. 26). Dźwigi towarowe małe i bez prawa wstępu osób do kabiny mają badanie co 3 lata. Termin konkretnego urządzenia podaje protokół UDT i może być krótszy, jeśli inspektor go skrócił.
Kiedy trzeba zgłosić badanie doraźne?
Eksploatujący składa wniosek po wymianie elementów wymienionych w § 17 ust. 2 pkt 1 (m.in. lin, chwytaczy, ogranicznika prędkości, ryglowania drzwi), po naprawie lub modernizacji, po przeniesieniu urządzenia z demontażem oraz po ocenie stanu technicznego po przekroczeniu resursu (§ 17 ust. 2). Badanie powypadkowe lub poawaryjne UDT przeprowadza po zawiadomieniu o zdarzeniu.
Czym różni się badanie odbiorcze od okresowego?
Badanie odbiorcze jest jednorazowe: po montażu, przed wydaniem decyzji zezwalającej na eksploatację. Przy nowym dźwigu z oceną zgodności (oznakowaniem CE) inspektor sprawdza głównie identyfikację, oznakowanie i dokumenty (§ 14 ust. 4). Pełne sprawdzenie montażu i próby dotyczą urządzeń bez takiej oceny. Badanie okresowe powtarza się w cyklu i sprawdza, czy stan urządzenia się nie pogorszył i czy wykonano zalecenia. Potocznie oba nazywa się „odbiorem UDT”.
Co oznacza odbiór warunkowy UDT?
To określenie z praktyki – przepisy go nie używają. Zwykle oznacza, że dźwig może pracować, ale inspektor wpisał do protokołu zalecenia albo skrócił termin kolejnego badania. Zalecenia trzeba wykonać i wpisać do dziennika konserwacji, a inspektor sprawdzi je na następnym badaniu (§ 16 ust. 1 pkt 1).
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2176): § 3, § 6 ust. 1, § 9, § 11–17, § 19, § 21, § 22, załącznik nr 1.
- Ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (tekst jednolity Dz.U. z 2024 r. poz. 1194 ze zm.): art. 14, 17, 18, 19, 44.
- Urząd Dozoru Technicznego, Przewodnik dla UTB: „Wytyczne UDT dotyczące eksploatacji urządzeń transportu bliskiego”, wydanie 3 z 9 lutego 2022 r. (komentarze do § 3, § 12, § 16 i § 22).




