Rozporządzenie maszynowe 2027: co zmienia dla firm dźwigowych
Rozporządzenie maszynowe 2027, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn, stosuje się od 20 stycznia 2027 r. Tego dnia traci moc dyrektywa maszynowa 2006/42/WE. Dla firmy, która konserwuje dźwigi, to spokojna zmiana: konserwację, dziennik i badania UDT dalej wyznaczają polskie przepisy o dozorze technicznym, a nowe wymagania dotyczą projektowania i wytwarzania nowych urządzeń oraz modernizacji. Wyjaśniamy, co dokładnie wchodzi w życie, kogo dotyczy, jak ma się do dyrektywy dźwigowej i jak się przygotować.
Stan prawny na 12 listopada 2026 r.: rozporządzenie (UE) 2023/1230 ze sprostowaniem z 4.07.2023 (późniejsze zmiany 2024/2748 i 2026/1744 nie dotyczą omawianych przepisów), dyrektywa 2014/33/UE i rozporządzenie Dz.U. 2018 poz. 2176.
Ważne: co się nie zmienia 20 stycznia 2027 r.
Konserwacje w terminach z instrukcji eksploatacji albo z załącznika nr 2 do polskiego rozporządzenia o dozorze technicznym, dziennik konserwacji, badania UDT, uzgadnianie modernizacji z UDT – wszystko to wynika z rozporządzenia Dz.U. 2018 poz. 2176, a nie z dyrektywy maszynowej. Rozporządzenie 2023/1230 tych zasad nie zmienia. Dźwigi osobowe nadal wprowadza się do obrotu według dyrektywy dźwigowej 2014/33/UE.
Rozporządzenie maszynowe 2027: co wchodzi w życie 20 stycznia
Rozporządzenie 2023/1230 określa wymagania bezpieczeństwa dotyczące projektowania i wytwarzania maszyn i produktów powiązanych, tak aby można je było wprowadzać do obrotu i oddawać do użytku (art. 1). Zastępuje dyrektywę 2006/42/WE, która traci moc 20 stycznia 2027 r. (art. 51 ust. 2).
W wielu omówieniach można spotkać datę 14 stycznia 2027 r. Tak było w pierwotnie opublikowanym tekście. Sprostowanie z 4 lipca 2023 r. zmieniło ją na 20 stycznia 2027 r. – i to ta data obowiązuje (art. 54 po sprostowaniu).
Najważniejsze zmiany w porównaniu z dyrektywą:
| Temat | Co mówi rozporządzenie 2023/1230 | Gdzie |
|---|---|---|
| Stosowanie wprost | Obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach UE, bez polskiej ustawy, która je przenosi | art. 54 |
| Okres przejściowy | Maszyny wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE przed 20 stycznia 2027 r. mogą nadal być udostępniane na rynku. Certyfikaty badania typu WE zachowują ważność do dnia wygaśnięcia | art. 52 |
| Istotna modyfikacja | Nowa definicja: zmiana fizyczna lub cyfrowa, nieprzewidziana przez producenta, która tworzy nowe zagrożenie lub zwiększa ryzyko tak, że trzeba zmienić system bezpieczeństwa albo wzmocnić stateczność lub wytrzymałość. Kto jej dokonuje, ma obowiązki producenta | art. 3 pkt 16, art. 18 |
| Instrukcja w postaci cyfrowej | Instrukcja obsługi może być cyfrowa, z możliwością pobrania i wydruku, dostępna online co najmniej 10 lat. Na żądanie przy zakupie producent bezpłatnie dostarcza wersję papierową | art. 10 ust. 7 |
| Cyberbezpieczeństwo | Połączenie z maszyną innego urządzenia, także zdalnego, nie może prowadzić do zagrożenia. Oprogramowanie ważne dla bezpieczeństwa trzeba zabezpieczyć, a ingerencje w nie – rejestrować | zał. III pkt 1.1.9 |
| Elementy bezpieczeństwa | Elementem bezpieczeństwa wprowadzanym do obrotu osobno może być także element cyfrowy, w tym oprogramowanie | art. 3 pkt 3 |
| Jednostka notyfikowana | Sześć kategorii z zał. I część A, w tym systemy bezpieczeństwa oparte na uczeniu maszynowym, wymaga oceny zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej. Urządzeń do podnoszenia osób w tej części nie ma – są w części B (o niej niżej) | art. 25 ust. 2, zał. I część A |
Kogo dotyczy rozporządzenie maszynowe
Obowiązki z rozporządzenia mają podmioty gospodarcze: producent, jego upoważniony przedstawiciel, importer i dystrybutor (art. 3 pkt 22). Do tej grupy dołącza każdy, kto dokonuje istotnej modyfikacji maszyny – rozporządzenie uznaje go za producenta (art. 18).
Rozporządzenie nie nakłada obowiązków na eksploatującego ani na konserwującego. O konserwacji mówi od strony projektu: producent ma tak zaprojektować maszynę, żeby dało się ją bezpiecznie konserwować (zał. III pkt 1.6). Wymagania dotyczące użytkowania mogą określać państwa członkowskie (art. 5). W Polsce eksploatację, konserwację, naprawy i modernizację urządzeń transportu bliskiego reguluje rozporządzenie w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz.U. 2018 poz. 2176).
Co z dźwigami i innymi UTB
Dźwigi osobowe nadal podlegają dyrektywie dźwigowej. Rozporządzenie 2023/1230 uchyla tylko dwa akty: dyrektywę 2006/42/WE i dyrektywę 73/361/EWG (art. 51). Dyrektywa 2014/33/UE zostaje. Obejmuje dźwigi stale obsługujące budynki i konstrukcje, przeznaczone do transportu osób, osób i towarów albo wyłącznie towarów, jeśli podstawa ładunkowa jest dostępna dla osoby i ma sterowanie w środku albo w jej zasięgu, a także elementy bezpieczeństwa do takich dźwigów (art. 1 ust. 1 dyrektywy).
Pośrednio rozporządzenie dotyczy jednak także nowych dźwigów. Dyrektywa dźwigowa odsyła do wymagań dyrektywy maszynowej – przy ryzyku, którego sama nie opisuje, i zawsze w zakresie ogólnych zasad bezpiecznego projektowania (zał. I pkt 1.1 dyrektywy 2014/33/UE). Od 20 stycznia 2027 r. te odesłania prowadzą do rozporządzenia 2023/1230 (art. 51 ust. 2). Uwzględniają to producenci i instalatorzy nowych dźwigów w ocenie zgodności według dyrektywy dźwigowej. Dla konserwacji dźwigów, które już pracują, nic z tego nie wynika. Ma to znaczenie dopiero wtedy, gdy przebudowa wymaga oceny zgodności jak dla nowego dźwigu (o tej granicy niżej).
Dyrektywa dźwigowa nie obejmuje wszystkiego, co serwisuje firma dźwigowa. Wyłącza wprost między innymi (art. 1 ust. 2 dyrektywy):
- urządzenia podnoszące o prędkości nie większej niż 0,15 m/s (lit. a),
- dźwigi budowlane (lit. b),
- urządzenia podnoszące, z których można prowadzić prace (lit. e),
- schody i chodniki ruchome (lit. k).
Rozporządzenie maszynowe ma z kolei własne wymagania dla maszyn podnoszących osoby: między innymi dla maszyn obsługujących stałe przystanki (zał. III pkt 6.4) i dla elementów bezpieczeństwa maszyn podnoszących osoby między przystankami, takich jak urządzenia ryglujące drzwi przystankowe czy ograniczniki prędkości (zał. II pkt 17). Dotyczą one maszyn – elementy bezpieczeństwa dźwigów objętych dyrektywą dźwigową nadal ocenia się według tej dyrektywy. Urządzenia do podnoszenia osób, przy których grozi upadek z wysokości ponad 3 metrów, są w zał. I część B pkt 14. Dla tej grupy ocena zgodności wymaga udziału jednostki notyfikowanej, chyba że producent w pełni zastosował normy zharmonizowane albo wspólne specyfikacje (art. 25 ust. 3).
Który akt obowiązuje konkretne urządzenie, rozstrzyga jego producent przy ocenie zgodności. Najprościej sprawdzić to w deklaracji zgodności UE: producent wymienia w niej akty prawa Unii, z którymi urządzenie jest zgodne (zał. V część A pkt 6). Przy maszynach podnoszących montowanych na stałe w budynku deklaracja podaje też adres miejsca instalacji (pkt 3). Jak Urząd Dozoru Technicznego widzi wpływ rozporządzenia na różne urządzenia dźwigowe, opisuje artykuł „Wymagania nowego rozporządzenia maszynowego dla urządzeń dźwigowych” w biuletynie UDT „Inspektor” nr 2/2025.
Urządzenia, które już pracują. Rozporządzenie dotyczy wprowadzania do obrotu i oddawania do użytku. Nie przewiduje ponownej oceny zgodności urządzeń, które już działają. Nowe obowiązki pojawiają się przy istotnej modyfikacji (art. 18).
Modernizacja a istotna modyfikacja
Według rozporządzenia zmiana maszyny jest istotną modyfikacją, gdy spełnia trzy warunki naraz (art. 3 pkt 16):
1. Jest zrobiona po wprowadzeniu maszyny do obrotu lub oddaniu do użytku – fizycznie albo cyfrowo, na przykład w oprogramowaniu.
2. Producent jej nie przewidział ani nie zaplanował.
3. Wpływa na bezpieczeństwo: tworzy nowe zagrożenie albo zwiększa istniejące ryzyko tak, że trzeba dodać osłony lub urządzenia ochronne zmieniające istniejący system bezpieczeństwa albo dodatkowo zapewnić stateczność lub wytrzymałość.
Kto dokonuje takiej zmiany, odpowiada jak producent: zapewnia zgodność maszyny z rozporządzeniem, oświadcza tę zgodność na własną odpowiedzialność i przeprowadza ocenę zgodności (art. 18). Jeśli urządzenie wprowadzono do obrotu jako maszynę, to czy jego przebudowa jest istotną modyfikacją, zależy od oceny ryzyka dla tego urządzenia.
Niezależnie od tego polskie przepisy wymagają, żeby zakres i dokumentację modernizacji lub naprawy UTB uzgodnić z organem dozoru technicznego, zanim prace się zaczną (§ 11 rozporządzenia Dz.U. 2018 poz. 2176). Przy dźwigach osobowych granicę między modernizacją a nowym dźwigiem w istniejącym szybie omawia inny artykuł w tym samym numerze biuletynu UDT „Inspektor” (2/2025), poświęcony modernizacji dźwigów osobowych: każdy przypadek trzeba ocenić indywidualnie, a decyzję podejmuje eksploatujący razem z wykonawcą.
W praktyce firma dźwigowa styka się z rozporządzeniem maszynowym w trzech rolach:
- Jako serwis urządzeń, które są maszynami – przy maszynach wprowadzonych od 20 stycznia 2027 r. dostaje instrukcje (także w postaci cyfrowej) i deklaracje zgodności według nowych wymagań.
- Jako firma modernizująca – przy maszynach ocenia, czy planowana zmiana nie jest istotną modyfikacją.
- Jako kupujący części i elementy bezpieczeństwa – od producentów, którzy dostosowują się do nowych wymagań.
Jak się przygotować na rozporządzenie maszynowe 2027
Przygotowanie to głównie uporządkowanie dokumentów i ofert. Proponujemy pięć kroków:
1. Sprawdź, które urządzenia są poza dyrektywą dźwigową. Oznacz te, które dyrektywa 2014/33/UE wprost wyłącza (na przykład urządzenia podnoszące o prędkości do 0,15 m/s, schody i chodniki ruchome) albo których nie obejmuje (dźwigi towarowe bez dostępu dla osób). Przy każdym z nich sprawdź w deklaracji zgodności, z jakimi aktami producent je zadeklarował – od tego zależy, czy dotyczą go zmiany opisane wyżej.
2. Zbierz deklaracje zgodności i instrukcje. Przy każdym urządzeniu przechowuj deklarację zgodności i instrukcję. Jeśli producent udostępnia instrukcję w postaci cyfrowej, pobierz ją i zapisz – rozporządzenie wymaga, żeby dało się ją pobrać i wydrukować (art. 10 ust. 7 lit. b). Zakres konserwacji i tak wyznacza instrukcja eksploatacji (więcej w tekście Konserwacja dźwigu: co ile i jaki zakres).
3. Dopisz pytanie o istotną modyfikację do ofert na modernizację. Jeśli urządzenie jest maszyną według deklaracji zgodności, przed wyceną przebudowy ustal, czy zmiana nie tworzy nowych zagrożeń i nie wymaga zmiany systemu bezpieczeństwa. Jeśli tak – w ofercie trzeba uwzględnić ocenę zgodności. Uzgodnienie z UDT (§ 11) jest potrzebne w każdym przypadku modernizacji.
4. Sprawdź zdalne połączenia i oprogramowanie. Istotną modyfikacją może być także zmiana cyfrowa. Jeśli montujesz w maszynach moduły zdalnego monitoringu albo zmieniasz oprogramowanie sterowania, zapytaj producenta, jak to się ma do wymagań zał. III pkt 1.1.9. Te wymagania dotyczą projektu maszyny, więc odpowiedź powinna przyjść od niego.
5. Powiedz zespołowi, co zostaje po staremu. Konserwatorzy pracują jak dotąd: dziennik konserwacji, terminy UDT i resurs działają według tych samych przepisów co wcześniej.
Dokumenty urządzeń w LiftManagerze
LiftManager to program dla firm serwisujących dźwigi. Listę rodzajów urządzeń dopasujesz do swojego parku w słowniku. Przy porządkowaniu dokumentów przyda się karta urządzenia w panelu: w zakładce Dokumenty dodajesz kilka plików naraz, każdy z notatką, na przykład „Deklaracja zgodności – dyrektywa 2014/33/UE” albo „Instrukcja producenta, wersja cyfrowa”. Pliki, których nie powinien widzieć każdy, oznaczasz jako poufne. Krok po kroku pokazujemy to w instrukcji Dokumenty i pliki poufne.
Na tej samej karcie są zakładki z historią urządzenia, konserwacjami i odbiorami technicznymi, więc biuro ma dane o urządzeniu w jednym miejscu.
Najczęstsze pytania
Od kiedy obowiązuje rozporządzenie maszynowe 2023/1230?
Rozporządzenie weszło w życie w 2023 r., ale stosuje się je od 20 stycznia 2027 r. (art. 54 po sprostowaniu z 4.07.2023). Tego samego dnia traci moc dyrektywa maszynowa 2006/42/WE. Data 14 stycznia 2027 r. pochodzi z tekstu sprzed sprostowania.
Czy rozporządzenie maszynowe dotyczy dźwigów osobowych?
Dźwigi osobowe wprowadza się do obrotu według dyrektywy dźwigowej 2014/33/UE, której rozporządzenie nie uchyla. Dyrektywa w zał. I pkt 1.1 odsyła jednak do zasadniczych wymagań dyrektywy maszynowej, a od 20 stycznia 2027 r. odesłania te czyta się jako odesłania do rozporządzenia 2023/1230 (art. 51 ust. 2). Producenci nowych dźwigów uwzględniają więc część nowych wymagań. Konserwacji i badań UDT dźwigów, które już pracują, to nie zmienia.
Czy urządzenia, które już pracują, trzeba ponownie certyfikować?
Rozporządzenie tego nie przewiduje. Dotyczy wprowadzania do obrotu i oddawania do użytku, a maszyny wprowadzone zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE przed 20 stycznia 2027 r. mogą nadal być udostępniane na rynku (art. 52). Obowiązki producenta pojawiają się przy istotnej modyfikacji (art. 18).
Czy zmieniają się konserwacje i badania UDT?
Nie. Wynikają one z rozporządzenia Dz.U. 2018 poz. 2176, a art. 5 rozporządzenia maszynowego zostawia wymagania dotyczące użytkowania państwom członkowskim.
